مصطفى محقق داماد

122

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

ايفاى آن موجب ثواب و پاداش است . در حالى كه واجب غيرى ، چون مستقلا مورد لحوق حكم شارع نيست ، در صورت ترك نيز مستقلا عقوبت ندارد . مثلا هرچند براى ايفاى فريضه حج گرفتن گذرنامه لازم است ولى نفس گرفتن گذرنامه ثواب و نگرفتن آن عقوبت شرعى ندارد . نتيجه اينكه اگر شخص مستطيع از انجام واجب حج سر باز زند و مقدّمات آن را از قبيل اخذ گذرنامه نيز فراهم نكند ، از نظر شرعى فقط به علّت ترك فريضه حج مؤاخذه و عقوبت مىشود ، و از جهت عدم تمهيد مقدّمات آن معصيتى مرتكب نشده است . و نيز چنانچه اين شخص به قصد ايفاى فريضه حج ، مقدّمات فوق را تدارك كند و تكليف شرعى يعنى حج را نيز به جا آورد ، فقط براى اصل واجب يعنى ايفاى وظيفهء حج استحقاق ثواب پيدا مىكند و بر مقدّمات حج مستقلا پاداشى داده نمىشود . پس واجب غيرى يا وجوب مقدمى يك نوع واجب تبعى است كه صرفا براى ايفاى تكليف اصلى لازم است ، و هيچ نوع مصلحت شرعى و جهت استقلالى برآن مترتّب نيست . مقدّمات مفوّته چيست ؟ - در اسلام انجام بعضى از واجبات به اوقات خاصّى موكول گرديده ، مانند حج و روزه كه در اوقات خاصّى از سال و در ساعات معيّنى از روز بايد به جا آورده شود . اين‌گونه واجبات ، به علّت داشتن وقت خاصّ اجرا و انجام ، به واجبات « موقّته » مشهورند . براى ايفاى اين دسته از واجبات گاه مقدّمات خاصّى منظور گرديده كه مكلّف بايد قبل از فرارسيدن انجام فريضه آنها را تدارك كند ؛ اين مقدّمات را در اصطلاح « مقدّمات مفوّته » گويند . زيرا در صورت ترك آنها واجب فوت مىشود و به اجرا